VAY VAY VAY
Habib Babar · 5 dk okuma
Gazetecilik öyle dışarıdan göründüğü gibi kolay bir meslek değil. Bir fotoğraf makinesi taşımak, kamera kullanmak ya da eline mikrofon almak insanı gazeteci yapmaz. Gazetecilik emek ister, bilgi ister, tecrübe ister, en önemlisi de meslek ahlakı ve sorumluluk ister. Vay vay vay… Nereye baksak gazeteci, kiminle konuşsak basın mensubu, sosyal medyaya girsek herkes haber peşinde. Bir bakıyorsunuz birinin boynunda fotoğraf makinesi, diğerinin elinde mikrofon, bir başkasının elinde kamera… Hemen gazeteci unvanı… Peki, gazetecilik gerçekten bu kadar kolay mı? Bir makineyi boynuna asmakla, kameranın karşısına geçmekle, mikrofonu eline almakla gazeteci olunuyor mu? Eğer gazetecilik buysa vay bu mesleğin haline. Bugün geldiğimiz noktada gazetecilik mesleğinin en büyük sorunlarından biri, mesleğin emeğinin ve birikiminin yeterince anlaşılmaması. Herkesin kendisini gazeteci ilan ettiği, birkaç haber paylaşarak yılların deneyimine sahip insanlarla aynı noktada olduğunu düşündüğü bir dönemden geçiyoruz. Oysa gazetecilik, sadece görüntü almak ya da bir yerden duyulan bilgiyi sosyal medyada paylaşmak değildir. Gazetecilik, araştırmaktır, sorgulamaktır, doğrulamaktır, haberin peşinden koşmaktır. Bazen saatlerce bir kapının önünde beklemek, bazen gecenin bir yarısı telefonun çalmasını beklemek, bazen de kimsenin gitmek istemediği bir yere giderek gerçeği ortaya çıkarmaktır. Kısacası gazetecilik, büyük fedakarlıklar isteyen bir meslektir.
Yıllarını bu mesleğe vermiş insanlar çok iyi bilir. Gazetecilik okulda öğrenilen teorik bilgilerden ibaret olmadığı gibi, yalnızca teknolojik ekipman kullanmakla da kazanılacak bir unvan değildir. Bir fotoğraf makinesi satın alabilirsiniz. En pahalı kamerayı kullanabilirsiniz. Mikrofonunuzun üzerine bir televizyon logosu takabilirsiniz. Sosyal medyada kendinize basın mensubu yazabilirsiniz. Peki ya haberin mutfağı? Haber nasıl yapılır? Kaynak nasıl doğrulanır? İddia ile gerçek nasıl birbirinden ayrılır? Bir insanın hayatını etkileyebilecek haber yayımlanmadan önce hangi araştırmalar yapılmalıdır? Haberin dili, başlığı, içeriği ve kamu yararı nasıl değerlendirilmelidir? İşte gazetecilik tam da burada başlar. Makineyi taşımak kolaydır ama mesleğin sorumluluğunu taşımak herkesin harcı değildir.
Dışarıdan bakıldığında gazetecinin işi kolay görünür. Bir yere gider, birkaç fotoğraf çeker, iki soru sorar, ardından haberini yayımlar. Oysa görünmeyen tarafta bambaşka bir mücadele vardır. Bazen bir haber için günlerce araştırma yaparsınız. Bazen onlarca insanla görüşür, farklı kaynaklardan bilgi toplarsınız. Bazen haberin doğruluğunu teyit edebilmek için aynı konunun peşinden defalarca gidersiniz. Hele bir de adliye, emniyet, siyaset, afet ve toplumsal olaylar gibi hassas alanlarda çalışıyorsanız sorumluluğunuz daha da büyür. Çünkü gazeteci yalnızca haber yapan kişi değildir. Aynı zamanda kamuoyunun doğru bilgiye ulaşmasında önemli bir görev üstlenir. Yanlış bir haberin nelere yol açabileceğini bilmek zorundadır. Bir insanın onurunu, bir ailenin huzurunu, bir kurumun itibarını etkileyebilecek haberlerde çok daha dikkatli davranmalıdır. Gazetecilikte hız önemlidir ama doğruluk her zaman daha önemlidir. Ben bu mesleğe dün başlamadım. Yaklaşık 38 yıldır gazetecilik yapıyorum. Mesleğin farklı alanlarında çalıştım. Polis-adliye, spor, siyaset, magazin ve daha nice haberin peşinden koştum. Gazeteciliğin hem zor hem de güzel günlerini yaşadım. Haber uğruna uykusuz kaldığım, kilometrelerce yol gittiğim, saatlerce beklediğim, bazen de bir fotoğraf ya da bir cümle uğruna büyük mücadele verdiğim günler oldu. Hürriyet'ten Akşam Gazetesi'ne, televizyon haberciliğinden dijital yayıncılığa kadar farklı mecralarda mesleğin değişimine tanıklık ettim. 1999 Marmara Depremi'nde sahada haber peşinde koşmanın ne demek olduğunu yaşadım. O günlerde gazetecilik, yalnızca haber yetiştirmek değil, yaşanan acılara tanıklık etmek ve kamuoyuna doğru bilgiyi ulaştırabilmekti. Bugün teknoloji değişti. Gazeteciliğin araçları değişti. Baskı makinelerinin yerini dijital platformlar, fotoğraf makinelerinin yanında cep telefonları, televizyon yayınlarının yanında internet yayıncılığı aldı. Bunların hepsi gelişimdir. Teknolojiye karşı değilim. Aksine, dijitalleşmenin gazeteciliğe yeni fırsatlar sunduğuna inanıyorum. Ancak teknoloji gelişirken meslek ahlakının gerilemesine seyirci kalamayız.
Bugün sosyal medya sayesinde herkes içerik üretebiliyor. Herkes bulunduğu yerdeki bir olayı görüntüleyebiliyor, bilgi paylaşabiliyor, kamuoyunun dikkatini çekebiliyor. Bu elbette güzel bir gelişme. Vatandaş gazeteciliği de denilen bu katkının haber alma sürecine önemli faydaları var. Ancak vatandaşın görüntü paylaşmasıyla profesyonel gazetecilik aynı şey değil. Bir olayı görüntülemek başka, o olayın haber değerini anlamak başka. Bir iddiayı paylaşmak başka, o iddianın doğruluğunu araştırmak başka. Bir röportaj yapmak başka, doğru soruları sorarak haberin derinliğine inmek bambaşka. Gazetecilik, yalnızca görünür olmak değildir. Bilgi sahibi olmak, mesleki sorumluluk taşımak ve kamu yararını gözetmektir. Üstelik bu meslekte en önemli sermayeniz güvendir. Bir kez kaybettiğiniz güveni yeniden kazanmak için yıllarca çalışmanız gerekebilir. Burada özellikle bir konunun altını çizmek istiyorum. Amacım eline kamera alan, fotoğraf çeken, sosyal medyada haber paylaşan herkesi küçümsemek değil. Bu alanda gerçekten emek veren, kendisini geliştiren, doğru habercilik yapmaya çalışan genç arkadaşlarımız da var. Onlara kapımız açık olmalı. Tecrübemizi paylaşmalı, mesleğin inceliklerini anlatmalı ve yeni kuşak gazetecilerin yetişmesine katkı sağlamalıyız. Ancak gazetecilik unvanını yalnızca bir aksesuar gibi kullananlara da bir çift sözümüz var. Bu meslek, insanların gözünde itibar kazanmak için kullanılacak bir kartvizit değildir. Basın mensubu olmak sorumluluktur. Gazeteci olmak, gerektiğinde kendi haberinin de hesabını verebilmektir. Bir de kendisini gazeteci olarak tanıtan, ancak haberin doğruluğundan çok kişisel ilişkilerini, çıkarlarını ve görünürlüğünü önemseyenler var. İşte mesleğin itibarını zedeleyen asıl sorunlardan biri de budur.
Gazetecilik kimsenin kişisel hesaplaşma aracı, reklam tabelası ya da nüfuz elde etme yöntemi olmamalıdır. Şimdi dönüp kendimize bir soru soralım. 38 yılını bu mesleğe vermiş, yağmurda, çamurda, soğukta, sıcakta haber peşinde koşmuş insanların emeğiyle, dün bir makine alıp bugün kendisini gazeteci ilan edenlerin aynı kefeye konulması ne kadar doğru? Elbette kimse gazeteciliği tekeline alamaz. Bu mesleğe yeni başlayan herkesin önünü açmak gerekir. Ama tecrübenin, emeğin, bilginin ve meslek ahlakının da bir karşılığı olmalı. Genç arkadaşlarımıza tavsiyem şudur. Önce öğrenin, araştırın, okuyun, sorun, sorgulayın. Mesleğin ustalarını dinleyin. Haber yazmanın inceliklerini kavrayın. Bir haberin arkasındaki sorumluluğu anlayın. Sonra da yaptığınız işin hakkını verin. Çünkü gazetecilik, boynunuza astığınız makineyle değil, yıllar içinde biriktirdiğiniz bilgi ve tecrübeyle anlam kazanır. Ve son olarak… Herkesin elinde bir kamera olabilir ama herkesin gazetecilik birikimi olmayabilir. Herkes mikrofon uzatabilir ama herkes doğru soruyu soramayabilir. Herkes haber paylaşabilir ama herkes haberin sorumluluğunu taşıyamaz. Vay vay vay… Gazetecilik emek ister, alın teri ister, yürek ister. En önemlisi de onurlu bir duruş ister. Makine omuzda taşınır, gazetecilik ise yıllarca yürekte ve omuzlarda taşınan bir mesleğin sorumluluğudur.
Habib BABAR
Kaynak: Haber Caddesi
Yazar hakkındaHabib Babar
