Osmanlı’nın sessiz yolcuları PEYKLER

Celal KodamanoğluCelal Kodamanoğlu · 3 dk okuma

 

“Bak postacı geliyor,  

Selam veriyor

Herkes ona bakıyor 

Merak ediyor

Çok teşekkür ederim, 

Postacı sana

Pek sevinçli haberler, 

Getirdin bana

Bu gün yalnız bu kadar, 

Darılmayınız

Yarın yine gelirim, 

Hoşça kalınız

Haydi git güle güle, 

Uğurlar olsun

Ellerin dert görmesin, 

Kısmetle dolsun”

Hemen hemen hepimizin ezbere bildiği bu çocuk şarkısının güzelliğine bakar mısınız?

Ne telefon var, ne telgraf, ne internet… Bir yerden başka bir yere birkaç kelime göndermek için günler, bazen haftalar gerekiyor. Üstelik o haberin yerine ulaşması, sadece iyi yollara değil, onu taşıyan insanın ayaklarına, nefesine ve cesaretine bağlı, onun için postacılara her zaman saygı duymuşumdur ben. 

Gerilere gidelim, Osmanlı zamanına “Peykler” o zamanın kuryeleriydi. 

Onlar, bugünün kuryelerine biraz benzerdi ama yaptıkları işin ağırlığı çok daha farklıydı. Çünkü taşıdıkları şey çoğu zaman yalnızca bir mektup değildi. Bir padişahın emri, bir devlet haberi, önemli bir yazı, bazen bir davet, bazen de hayatları değiştirecek bir haber taşırlardı.

Ve belki de en ilginç tarafı şuydu:

Peyk, haberi taşıyordu ama haberin ne olduğunu her zaman bilmiyordu çünkü onun görevi düşünmekten önce yürümek, koşmak ve adrese ulaştırmaktı.

Tabii o zamanlar kargo yok Osmanlı’da haberleşmenin omurgası olan “Peyk Sınıfı” yaya olarak günde neredeyse 150 Km koşuyordu!

Bu hızlı koşucular, Peykler Medresesi’nde özel eğitim alıyorlardı ve hatta dayanıklılıklarını ölçmek için kızgın kumlarda çıplak ayakla koşturuluyorlardı. Gece gündüz demeden, atlı koşuculara bile üstünlük sağlayacak yeterliliğe sahip bu postacı sınıfı, düzenli ve rahat bir solunumu, ağızlarında taşıdıkları delikli metal parçasının yardımı ile gerçekleştiriyordu.

Beslenme ihtiyaçları için de durmazlardı; hem enerji kaybını azaltmak hem de güç toplayabilmek için yanlarında taşıdıkları şekerlemeleri tüketirlerdi ayrıca kendilerini her türlü saldırı ve tehlikeden korumak için de yanlarında balta taşıyorlardı.

En dikkat çekici özelliklerinden biri de, bel ve dizlerindeki çıngıraklardı! Bu çıngırakların amacı; çıkardıkları ses ile kendi hızlarını ölçebilmeleri ve hızlarını kesecek insan yığınlarına karşı uyarı niteliği oluşturmasıydı. Zamanla bu kişiye ve görevine gösterilen değer azaldı.

Bugün bir mesajı dünyanın öbür ucuna saniyeler içinde gönderebiliyoruz. Oysa peykler, haberleri ayaklarıyla taşıyorlardı.

Bir Peykin yola çıktığını düşündüğümüzde, aslında onun arkasında bıraktığı şeyleri de düşünmek gerekir. Belki evinde onu bekleyen bir ailesi vardı, belki çocuğuna sarılmadan yola çıkmıştı, önünde ne kadar süreceğini bilmediği bir yol, ardında ise dönüp dönemeyeceğini bilmediği bir hayat vardı yine de yürümeye devam ederdi. Çünkü onun için verilen görev, kendi yorgunluğundan çok daha önemliydi.

Peyklerin ayak sesleri, Osmanlı’nın geniş coğrafyasında görünmeyen bir bağ oluşturuyordu. Bir yerden çıkan haber, onların adımlarıyla başka bir yere ulaşıyor; uzak şehirler, bu insanların emeği sayesinde birbirinden haberdar oluyordu. Bugün bir mesajın saniyeler içinde dünyanın öbür ucuna ulaşmasına alıştığımız için, bir haberin günlerce bir insanın omuzlarında taşındığını düşünmek bize uzak gelebilir.

Onlar savaş meydanlarında kılıç sallayan askerler değildi. Saraylarda önemli görevlerde bulunan devlet adamları da değillerdi ama bazen bir devletin sözü, onların adımlarına emanet edilirdi.

Bir Padişah emrini, bir annenin bekleyişini, bir şehrin umudunu, bazen de bir insanın kaderini taşıyorlardı.

Ve bütün bunları, uzun yolların sessizliği içinde, adım adım yapıyorlardı.

Bugün isimleri çoğu insan tarafından bilinmese de peykler, tarihin büyük olaylarının arasında sessizce yürüyen insanlardı. Onları hatırlamak, yalnızca geçmişteki bir görevliyi hatırlamak değildir. Aynı zamanda bize, bir görevi yerine getirmenin bazen ne kadar büyük bir fedakârlık gerektirdiğini hatırlatır.

Belki de bir Peykin ardından söylenebilecek en güzel söz şudur: 

“O haberin kendisi kadar önemliydi çünkü haberin yerine ulaşmasını sağlayan, onun sabrı ve adımlarıydı”

Haftaya başka bir yazımda buluşmak üzere hoşçakalın ama hep dostça kalın 

CELAL KODAMANOĞLU

GENEL YAYIN KOORDİNATÖRÜ

Kaynak: Haber Caddesi

Celal KodamanoğluYazar hakkındaCelal Kodamanoğlu

Celal Kodamanoğlu — Diğer Yazıları